Wprowadzenie

W myśl porozumienia zawartego pomiędzy Dyrekcja Muzeum Pałac w Wilanowie, a Krajowym Ośrodkiem Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) wysiłek archeologów prowadzących badania na terenie królewskiej rezydencji w Wilanowie doprowadzić miał do pełnego rozpoznania historii miejsca, dostarczenia tej wiedzy konserwatorom prowadzącym prace rewaloryzacyjne i wreszcie stworzenia nowych standardów badawczych i dokumentacyjnych. Znaczenie ostatniego z wymienionych tu zadań wynikało z chęci stworzenia uniwersalnego języka badawczo-konserwatorskiego, opartego o nowoczesne techniki dokonywania pomiarów i cyfrowego utrwalania obrazu. Konieczność tworzenia nowoczesnych rozwiązań znalazło swój wyraz w stosownych zapisach zawartej umowy i służyć miało z jednej strony Muzeum Pałac w Wilanowie, dostarczając pakiet łatwych do przetworzenia informacji, z drugiej zaś Krajowemu Ośrodkowi Badań i Dokumentacji Zabytków, którego jednym ze statutowych celów było tworzenie nowych standardów badawczo-dokumentacyjnych.

Prowadzone równolegle z ogromnym rozmachem prace badawcze, projektowe i konserwatorskie, przy jednoczesnej konieczności utrzymywaniu funkcji otwartego muzeum, zmusiło Organizatorów badań do poszukiwań rozwiązań niekonwencjonalnych, niosących równocześnie wartość poznawczą i informacyjną. Wybór metody był prosty. Należało porzucić tradycyjny sposób oparty o myślenie „wycinkowe”, zmierzające do opisów wydzielonych części badanej przestrzeni i stworzyć nowoczesny model pozwalający wykorzystać moc precyzji cyfrowej rejestracji obrazu, dokładności przestrzennych pomiarów wykonywanych przy pomocy tachimetru i skanera laserowego oraz systemowych rozwiązań bazodanowych, pozwalających zapisywać treść i zawartość badanych warstw i obiektów przestrzennych.

Większość z tych rozwiązań wykonana została podczas prac prowadzonych przez KOBiDZ. Spory wysiłek organizacyjny i finansowy pozwolił zgromadzić najnowocześniejszy i zaawansowane oprogramowanie komputerowe. System rejestracji obrazu oparty został o zasadę wykonywania ortofotografii opatrzonej wartościami geodezyjnymi, co pozwalało skalibrowany obraz cyfrowy zapisywać w pamięci systemy CAD. Jednocześnie wykonywane przy pomocy skanera laserowego rejestracje bryły Pałacu dawały szanse osadzenia dokonywanych odkryć w szerszym kontekście. Dzięki temu zabiegowi zasób informacji gromadzonych podczas eksploracji archeologicznej znalazł swój kontekst w strukturach naziemnych zabytku. Powiązanie treści architektonicznej i archeologicznej pozwoliło na uznanie ich za jeden, ściśle ze sobą powiązany i równie ważny,

w każdym z rozpatrywanych aspektów zabytek. W tworzeniu tego nowego systemu udział wzięli: Andrzej Gołembnik (kierownik prac w Wilanowie), Rafał Kamiński (dokumentalista odpowiedzialny za centralna bazę danych, Karol Czajkowski (dokumentalista odpowiedzialny za obsługę skanera laserowego) i Tomasz Żebrowski, architekt.

Po wycofaniu się z badań KOBiDZ (co nastąpiło w 2006 roku) prace nad doskonaleniem stosowanych technik przejęła stworzona dla kontynuacji prac firma Andrzej Gołembnik, Zespół Archeologiczno-Konserwatorski. Podtrzymana została główna idea systemu, oparta o rozszerzone w międzyczasie możliwości systemu CAD. Jednocześnie z powodzeniem rozpoczęto próby zastąpienia rejestracji ortofotograficznych obrazami wykonanymi przy pomocy techniki fotogrametrii naziemnej. Dzięki tym próbom część wykonywanej dokumentacji otrzymuje obecnie formę rejestracji 3D. Stworzona zatem została podstawa systemu, który pozwoli w przyszłości wykonywać dokumentację archeologiczną pozwalającą na przedstawienie w końcowym etapie prac wiernego (fotorealistycznego) modelu zniszczone podczas badań zabytkowego terenu. Jednocześnie zapisane informacje opisujące przechowywany w pamięci komputera obraz poszczególnych etapów prac stworzy szansę efektywnego zastosowania systemu GIS. Model takiego systemu, przynajmniej w swojej formie podstawowej, zaprezentowany zostanie a końcem prac wilanowskich.

Andrzej Gołembnik