Finałem i ilustracją wysiłku włożonego w eksplorację jest sposób zapisania uzyskanego obrazu.

Ostatnim etapem wysiłku włożonego w eksplorację jest przygotowanie powierzchni wydzielonego epizodu stratyfikacyjnego do rejestracji ilustracyjnej. W Wilanowie ten element dokumentacji wykonywany jest dwoma sposobami. Pierwszy to tradycyjny, rysunkowy, monochromatyczny szkic wykonany w skali, zawierający wszystkie informacje wymagane przy tego typu dokumentacji (tzw. rysunkowej). Należy w tym miejscu podkreślić, że w Wilanowie stanowi ona formę drugoplanową, pomocniczą. Jest też wypełnieniem wymogu administracyjnego, nałożonego decyzja konserwatorską, nakazującego wykonywać taka właśnie tradycyjną dokumentację. Równolegle rozwinięty został sposób cyfrowej dokumentacji fotogrametrycznej. Pojawienie się aparatów cyfrowych o dostatecznie precyzyjnych matrycach, dostępność laserowego sprzętu pomiarowego i coraz szersza oferta twórców oprogramowania graficznego pozwala w obecnym czasie stosować tego typu rozwiązania. W Wilanowie w tym celu użyto programu ViseImage i systemu AutoCAD. Zapewniał on możliwość wykonywania fotorealistycznych rejestracji w aktywnej skali, z przypisanymi systemem wartościami geodezyjnymi. Ciągłe inwestycje sprzętowe i softwarowe, poprawiają jakość wykonywanej w Wilanowie dokumentacji. Doprowadziły do sytuacji, w której rejestrowany obraz może być odwzorowywany i powielany w formie wydruku (przy pełnej precyzji obrazu) do skali 1:10.

Należy w tym miejscu z całą mocą podkreślić, że ten sposób wykonywania dokumentacji nie zamyka możliwości (konieczności) dokonania przez archeologa tzw. interpretacji. Polem dla niej nie jest (jednak jak w metodzie tradycyjnej) czysta kartka papieru, ale jest nią badana powierzchnia i jej fotorealistyczne odwzorowanie, które po reprodukcji może być używane w dalszym procesie „dochodzenia do prawdy” (zamiast czystej kartki papieru). Z własnego doświadczenia, wyniesionego z prac wilanowskich wiemy, że dobrze wykonana dokumentacja fotogrametryczna może być podstawą głębszych analiz i bardziej szczegółowych dociekań, a to ze względu na możliwość komputerowego przetwarzania obrazu (powiększeń, stosowania filtrów, itd.). Nierzadko też jest i tak, że kamera jest w stanie zarejestrować więcej niż widzi to oko ludzkie.

Podczas badań w Wilanowie, już po rezygnacji KOBiDZ z kontynuowania prac, rozpoczęto wykonywanie rejestracji archeologicznych w trzech wymiarach. Dzięki ścisłej współpracy z Muzeum Pałac w Wilanowie i Międzyuczelnianym Instytutem Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki wykorzystano oprogramowanie PI3000, pozwalające na wykonanie dokumentacji 3D w systemie tzw. fotogrametrii naziemnej (close range photogrammetry). Nie była to pierwsza próba uzyskania aktywnego trzeciego wymiaru wykonywanej dokumentacji archeologicznej. W 2005 roku zastosowano zakupiony przez KOBiDZ skaner laserowy. Próba zastosowania tego typu urządzenia dla wykopalisk opartych o rejestracje serii nieskomplikowanych w swej topografii planów okazał się nieudana. Sprzęt ten zastosowany został natomiast z powodzeniem przy dokumentacji odsłoniętych elementów architektury.

Analiza elementów wielkogabarytowej architektury odkrywanych podczas badań wykopaliskowych i przy licznych pracach ziemnych prowadzonych w związku z modernizacją instalacji zasilających budynki rezydencji oraz teren parku to inny rozdział interdyscyplinarnych prac badawczych. Jak żadna inna kategoria źródeł relikty odkrytej architektury stały się elementem łączącym treść archeologiczną i informacje wynikające z analizy źródeł pisanych, kartograficznych i ikonograficznych. Pomijając walory merytoryczne, o których mowa była w innym referacie, wygłoszonym na Konferencji przez autora dokumentacji i opracowania wyników prac przy architekturze, dokonane w Wilanowie odkrycia stały się podstawą idei opracowania dokumentacji uniwersalnej, uwzględniającej w swoim tezaurusie i strukturze bazy danych potrzeby specjalistów różnych dyscyplin nauki.

Chęć wypracowania zasad funkcjonowania dokumentacji uniwersalnej i pierwsze udane próby z zastosowanie technik 3D spowodowały konieczność zastosowań szerszych i uniwersalnych sposobów zarządzania bazami danych i zasobami zgromadzonych rejestracji obrazu. Wybór padł na system GIS, którego podstawy są obecnie w Wilanowie budowane. Stały się tez podstawą decyzji uznającej za cel ostateczny badań archeologicznych przedstawienie modelu zniszczonej podczas badań powierzchni i pełnej, trójwymiarowej rekonstrukcji jej otoczenia (wraz z kontekstem architektonicznym).

Andrzej Gołembnik